توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١ - نقد شارح بر مصنف راجع بفصاحت در مفرد

نقد شارح بر مصنف راجع بفصاحت در مفرد

شارح در مقام ايراد بر مصنّف گويد:

فصاحت در مفرد نفس خلوص از معايب مذكوره نيست تا آن را بعنوان مفسّر و معرّف بتوان قرار داد بلكه خلوص را از اسباب تحقق فصاحت مى‌بايد شناخت و بعبارت ديگر:

خلوص از امور مذكور لازمه فصاحت در مفرد است زيرا فصاحت در مفرد عبارتست از:

جارى بودن كلمه‌اى بر طبق قواعد مستنبط از استقراء كلام عرب در حاليكه حروفش با هم متناسب بوده و استعمالش در السنه اعراب اصيل كثير و شايع باشد و بديهى است لازمه اين معنا اين است كه كلمه مزبور عيوب نامبرده را نداشته باشد.

توضيح‌

قوله: لكونها أخوذة فى تعريفها: ضمير در [لكونها] به فصاحت و در [تعريفها] به بلاغت راجعست.

قوله: لتوقفهما عليها: ضمير تثنيه بفصاحت كلام و متكلّم و ضمير مفرد مؤنث بفصاحت مفرد راجعست.

قوله: مخالفة القياس: مقصود از [قياس‌] قاعده و ضابطه‌اى است كه از استقراء استعمالات عرب استفاده مى‌شود.

متن: فالتنافر نحو: غدائره مستشزرات الى العلى.

شرح عربى‌ فالتنافر وصف فى الكلمة يوجب ثقلها على الّلسان و